Podcast #9 UPP: Uitwisseling persoonsgegevens en privacy

Privacy in het sociaal domein: geen geliefd, maar wel een belangrijk thema. Privacywetgeving is immers sterk aanwezig in de dagelijkse werkpraktijk. Deze podcast gaat in op dit hot issue. Leon Sonnenschein, projectleider van het traject Uitwisseling persoonsgegevens en privacy (UPP) en Febe Otten, procesadviseur en projectleider van de gemeente Zaanstad, vertellen wat er nodig is om gegevensuitwisseling op de werkvloer goed te laten verlopen. Ook gaan ze in op het Wetsvoorstel Aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams), dat rond 19 maart in consultatie is gegaan.

> Beluister de podcast via Spotify of iTunes

Privacy in sociaal domein

Complex thema

Waarom is privacy in het sociaal domein zo’n complex thema? Leon: ‘Mensen vinden het lastig omdat er zoveel regels zijn, die in verkokerde wetten zijn verstopt. Voor professionals is het lastig om te weten welke gegevens ze in welke situatie wel en niet kunnen uitwisselen.’

Febe: ‘Privacy wordt droog benaderd, maar dat is het voor mensen in de uitvoering helemaal niet. Zij krijgen te maken met verhalen. In de wet staan regels over wat noodzakelijk en proportioneel is, maar professionals in de wijkdienst denken: "Ik moet mijn cliënt helpen".’

Organisatievraagstuk

Leon: ‘Je moet bij het inrichten van de wetgeving goed nadenken over wat iets betekent voor de gegevensverwerking. Voor de mensen die het werk doen. Gegevensverwerking is voor 80 tot 85 procent een organisatievraagstuk. De rest is zorgvuldig handelen van de professional.’

De vraag is dus wat er nu niet goed gaat binnen organisaties in de privacywetgeving. Uit onderzoek in 2018 bleken veel richtlijnen die organisaties hun werknemers meegeven ‘te vaag’. Febe: ‘Het blijft lastig. We moeten voldoen aan de wet, maar je hebt ook nog de praktijk waarin mensen nu eenmaal hun verhaal doen. Daar zit altijd wel een dilemma voor mensen in de uitvoering.’

Stappenplan

Om het organisaties makkelijker te maken om hun professionals richtlijnen mee te geven, heeft UPP een stappenplan bedacht. Het uitgangspunt is daarbij dat er een duidelijke link moet zijn tussen de informatie die je deelt, en de taak die je uitvoert. Leon: ‘Dat lost niet alles op, maar dilemma’s worden er wel een stuk helderder door.’

Stap 1 is dat een professionals duidelijk moet weten met welke taak hij bezig is. Is dat bijvoorbeeld een hulpverlenerstaak of een jeugdbeschermingsmaatregel? Stap 2 is vervolgens: vaststellen welke activiteiten en doelen uit deze taak voortkomen. Leon: ‘Je ziet dan ineens dat er veel minder gegevens nodig zijn dan mensen eerst dachten.’

Vaak is het helemaal niet nodig om een behandelplan in te zien

Een praktijkvoorbeeld is een gemeente die inzage wilde in het behandelplan van een cliënt. Leon: ‘De gemeenteambtenaar bleek te willen beoordelen of een behandeling viel onder lichte of zwaardere vorm van hulpverlening. Dan wist hij of er iemand met een specialisatie moest worden ingezet. Maar daarvoor is het helemaal niet nodig om het behandelplan in te zien. Deze vraag kon de betrokken professional ook beantwoorden. Het gaat er dus om dat je jezelf afvraagt: voor welke afweging sta ik?’

Stap 3 in het stappenplan is vaststellen wat de noodzakelijk gegevens zijn die bij een doel horen. En de vierde en laatste stap is kijken wat de juridische onderbouwing is voor gegevensuitwisseling. Op deze manier is er een koppeling tussen taak, doel en de nodige gegevens. Leon: ‘Als je deze stappen doorloopt, kun je als professional zelf beoordelen of iets wel of niet kan.’

Multiproblematiek

Leon: ‘Er knaagt echter wel iets. De regelgeving gaat erg over gegevensuitwisseling tussen twee partijen, maar soms kan het, bij complexe problematiek, ook tussen meerdere partijen gaan. Professionals moeten dan samen tot een samenhangend plan komen. Er is nog geen juridisch kader voor de uitwisseling van persoonsgegevens tussen meerdere partijen. Daarom is recentelijk het Wetsvoorstel Aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) in consultatie gegaan. Deze wet gaat het nodige juridische kader geven.’

De vraag is hier: wat zijn logischerwijs de stappen die je kunt zetten? Leon: ‘Als een burger zich meldt, welke stappen zet je dan en welke partijen zijn daarbij nodig? Hier kunnen professionals samen een werkplan voor maken. In samenspraak met de burger. In de wet zoals die eruit komt te zien, ziet het werkplan eruit als een manier om verschillende trajecten en plannen die er al liggen, te kunnen coördineren.’ Febe: ‘Zodra die wetgeving er is, wordt het een stuk makkelijker om gegevens uit te wisselen. Dan moet je nog steeds kritisch zijn en kijken of het wel nodig is. Maar dan is het mogelijk om echt een gezinsplan te maken op verschillende terreinen.’

> Beluister ook onze andere podcasts in de serie Zaaigoed