privacy en gegevensdelen

28 januari 2019

Kennisplatform voor privacy sociaal domein nodig

Er zijn wetsvoorstellen in de maak, er worden handreikingen voor gemeenten geschreven, professionals worden getraind en er zijn plannen voor een kennisplatform. Kortom, het traject Uitwisseling persoonsgegevens en privacy (UPP) van het Programma Sociaal Domein is vol op stoom. Onlangs kwamen de betrokken departementen en gemeenten bij elkaar om de opbrengsten en vooruitzichten met elkaar te delen.

Aanpassing van wetgeving

Een belangrijk instrument om de uitwisseling van persoonsgegevens beter te laten werken in het sociaal domein is de aanpassing van wetgeving. Die aanpassing moet gemeenten beter in staat stellen om gegevens tussen domeinen uit te wisselen. Doel: een goede aanpak voor kwetsbare mensen met multiproblematiek.

Het afgelopen jaar hebben gemeenten en het Rijk in het traject UPP in nauwe samenwerking op papier gezet welke aanpassingen in wetgeving hiervoor noodzakelijk zijn. Streven is een betere juridische basis voor de uitwisseling van persoonsgegevens. Gemeenten krijgen in de voorstellen een wettelijke grond om te verkennen of er sprake is van multiproblematiek.

‘Wat we nu aan het bouwen zijn met elkaar binnen UPP is betere regelgeving dan we vijf jaar geleden aan de tekentafel hadden kunnen bedenken’, zegt Laurette Spoelman, programmamanager Interbestuurlijke Relaties bij het ministerie van BZK. Het is binnen het Programma Sociaal Domein dat het Rijk voor het eerst op een daadwerkelijk gelijkwaardig niveau met gemeenten samenwerkt. Grote maatschappelijke opgaves kunnen niet meer vanachter de tekentafel en vanuit één departement opgelost worden.’

Daarover moet op alle bestuursniveaus en tussen departementen meegedacht worden’, aldus Sandra Tax, concerndirecteur van de gemeente Zaanstad en trajectregisseur van UPP. ‘Nu is het Rijk aan zet om het wetsvoorstel op te stellen, met het streven om het voorstel eind 2019 aan de Tweede Kamer aan te bieden.’

‘Gemeenten zijn tot nu toe zeer betrokken geweest in het formuleren van dit wetsvoorstel,’ vertelt Joost van der Valk, wetgevingsjurist bij het ministerie van SZW. ‘Men moet er wel rekening mee houden dat een wetgevingstraject veel tijd kost, omdat er veel vragen en technische details naar voren komen. Daarom is eind 2019 een ambitieus streven.’

De aangepaste wet treedt op z’n vroegst in 2021 in werking voor gemeenten. Dus welke oplossingen zijn er voor gemeenten tot die tijd? Er is namelijk meer mogelijk binnen de huidige wetgeving dan gemeenten in de praktijk benutten.

Handvatten voor professionals

Gemeenten moeten vooral zorgen dat medewerkers en hulpverleners binnen de huidige privacywetgeving hun werk durven blijven doen, en niet handelingsverlegen worden. Door de juiste vragen te leren stellen toch de relevante info op tafel krijgen – zonder dat de privacy van mensen geschonden wordt.

Daarom is een aantal gemeenten flink aan de weg aan het timmeren om handreikingen, trainingen en oplossingen te ontwikkelen die gemeenten voor hun professionals kunnen inzetten. Zo ontwikkelde UPP tips voor melden en routeren in het sociaal domein. Ook organiseerde UPP diverse zogeheten afpelsessies, waar zij samen met gemeenten een privacyvraag afpellen tot de kern. Vaak hoeft er dan geen privacyjurist meer aan te pas te komen.

‘Bewustwording is belangrijk, niet alleen bij professionals maar ook bij leidinggevenden en bestuurders’, zegt Selina Brondijk, juridisch adviseur van de gemeente Amsterdam. ‘Wat werkt? Trainen, trainen en nog eens trainen van uitvoerende professionals. Er bestaat veel onzekerheid op het gebied van privacy, terwijl ze over veel ervaring beschikken. Professionals hebben behoefte aan kennis die aansluit op hun dagelijkse praktijk.’

‘Omgaan met privacygevoelige betekent niet het afvinken van checklists’, benadrukt Brondijk. ‘Het gaat om leren om de juiste afwegingen te maken bij het uitvragen en delen van informatie. Daar moet dus mee geoefend worden. En het is belangrijk dat managers en bestuurders veel meer aandacht geven aan een zorgvuldige omgang met gegevens, dat daadwerkelijk gaan organiseren en daarop gaan sturen.’

Wat doen gemeenten om professionals te ondersteunen?

Om professionals te trainen organiseert de gemeente Amsterdam onder andere privacycafés, privacy escape rooms en Black Box Belagio, een casino dat niet uit is op geld maar op persoonlijke gegevens van de spelers.

Ondertussen zet de gemeente Zaanstad haar tanden in het ‘pettenvraagstuk’: professionals die meerdere functies bekleden. Sandra Tax: ‘Er bestaat veel verwarring over welke gegevens professionals in welke functie mogen gebruiken en delen. De komende tijd gaat Zaanstad op zoek naar duidelijke antwoorden om professionals vervolgens goed op deze vraagstukken te kunnen trainen.’

Kennisplatform privacy

Het traject UPP van het Programma Sociaal Domein wil de instrumenten en inzichten die samen met gemeenten en ketenpartners zijn ontwikkeld gaan beheren en verder ontwikkelen. ‘Het is belangrijk is dat dit geen instituut wordt, maar een platform die de samenwerking tussen partners in de domeinen sociaal, zorg en veiligheid rond dit thema organiseert’, aldus Léon Sonnenschein, privacyexpert en projectleider van UPP.

Hans Versteeg van de VNG: ‘Afgelopen jaren zijn in het kader zorg en veiligheidshuizen en manifestpartners ‘in goed vertrouwen’ veel instrumenten ontwikkeld. Die vragen om onderhoud, beheer en doorontwikkeling. Daarom verkennen we hoe een kennis- en expertisefunctie voor gegevensdeling en privacy in deze domeinen vorm kan krijgen.’

Succesfactor afgelopen paar jaar was dat ketenpartners, branche- en beroepsorganisaties die instrumenten samen ontwikkelden. Versteeg: ‘Cruciaal voor de kennis- en expertisefunctie is inderdaad dat het geen instituut wordt van de VNG. We streven naar een platform waarin die samenwerking gefaciliteerd en aangejaagd wordt.’

Wat willen betrokken partijen elkaar nog mee geven voor de komende tijd? Selina Brondijk, gemeente Amsterdam: ‘Ik vind privacy een unique selling point van een gemeente. Als je laat zien wat je met gegevens doet van inwoners, dan wek je vertrouwen en toon je respect naar inwoners.’

Daar sluit Johannes Homan van de VNG zich bij aan: ‘Gemeenten mogen trotser zijn op wat ze de afgelopen tijd hebben bereikt en dit ook delen met andere gemeenten.’

Meer informatie? Neem contact op et : Léon Sonnenschein (leon@leonsonnenschein.nl)