Verschenen: magazine Gezondheidsverschillen in Nederland - zo dring je ze terug!

Met een online talkshow vanuit het Olympisch Stadion in Amsterdam werd het traject ‘Terugdringen van gezondheidsverschillen’ van het Programma Sociaal Domein 1 december 2021 afgesloten.

Het traject kende dit voorjaar al een einde met een eindrapport. Afgelopen week werd het traject definitief beëindigd tijdens een online talkshow vanuit het Olympisch Stadion Amsterdam met de presentatie van het magazine Gezondheidsverschillen in Nederland - hoe dring je ze terug?

Met de verhalen van 14 lokale coalities die elk op hun eigen manier proberen gezondheid te bevorderen onder met name de meer kwetsbare bevolkingsgroepen. En vooral: wat we daarvan kunnen leren om de komende tijd meer van dergelijke, nog effectievere coalities te vormen.   

> Bekijk hier de hele talkshow of de introductie op de talkshow op Youtube

> Download hier het magazine Gezondheidsverschillen in Nederland

cover magazine liggend
©SZW

‘De echte gesprekken zijn bij het koffieapparaat’

Josha Puite, gedragswetenschapper op de huisartsenopleiding van het UMC, runt samen met fysiotherapeut Nicole Cremers een nieuw gezondheidscentrum in de Haarlemse wijk Schalkwijk. Met niet alleen huisartsen, apothekers en fysiotherapeuten, maar ook het sociaal wijkteam, thuiszorg, psychologen, welzijnswerk, pedicure en diëtisten.

Josha: ‘De hoofdzaak is dat we hier als medische en sociale domeinen samenwerken. Als je me vraagt: waar ben je trots op? Dan is het dat we andersoortige zorg aanbieden, buiten de vaste kaders om.’

Nicole: ‘We zijn telkens op zoek naar persoonsgerichte zorg. Samen met de patiënt, maar ook met elkaar als professionals met verschillende disciplines. En dat is een creatief proces, waarin we ook graag humor gebruiken. Waarin we informeel met elkaar omgaan en we zo laagdrempelig en benaderbaar mogelijk zijn voor de mensen in de wijk.’

Josha: ‘De echte gesprekken zijn bij het koffieapparaat. We focussen op met elkaar dezelfde taal spreken, of in ieder geval: zorgen dat we elkaar goed begrijpen. Als professionals, maar ook in het contact met patiënten: Begrijpt u het recept? Hoe is het bij u thuis? Zo ontdekken we wat er echt speelt. Soms zijn dat precaire gezinssituaties, waarin heel andere issues spelen dan waarmee de patiënt naar het consult kwam. Niet zelden is het dan mogelijk om, zonder grote interventies, oplossingen te vinden.’

Beiden: ‘En dat is wat ons vak fantastisch maakt.’

Portretfoto Joshua en Nicole
©Programma Sociaal Domein
Nicole en Josha

‘Hoe jonger, hoe meer gezondheidswinst’    

Martijn van Wietmarschen, adviseur bij het Nederlands Jeugdinstituut, dat samen met Pharos en JOGG de veertien lokale coalities in het traject ondersteunde, ging dieper in op de rol van projectleiders in coalities waarin verschillende domeinen met elkaar samenwerken.

‘Gemeenten zitten vaak in een lastige positie omdat ze zowel opdrachtgever zijn als een rol als deelnemer hebben. In dat geval is het handig om een onafhankelijke procesleider in te schakelen – JOGG en Pharos konden daarin voorzien. De gemeente kan dan ook zijn rol als deelnemer spelen. Die projectleider moet senioriteit hebben, ervaring in complexe trajecten, een bekendheid zijn in de regio of gemeente, over grenzen heen durven gaan en het mandaat hebben van alle betrokken partijen. Daarmee geef je als regio ook een sterk signaal af: dit is een heel belangrijke zaak waar iedereen de schouders onder moet zetten.’

leon  noorlander, pharos, gezondheid

‘Je moet zorgen dat ze bij de bouwplannen rekening houden met de waterpunten en de moestuin’

JOGG-regisseur Lisette Untied werkt in de Alkmaarse wijk Overdie. Ze vertelt hoe er, in een coalitie van gemeente, sport, welzijn, GGD en JOGG als projectregisseurs, werd samengewerkt. ‘Maar we zagen al snel dat, als je die gezonde leefomgeving voor elkaar wilt krijgen in het fysieke domein, je ook partijen zoals woningcorporaties en projectontwikkelaars nodig hebt. En die kijken vaak anders naar de wijk dan wij in de coalitie.’

‘In die relaties moet je investeren. Zodat ze op een gegeven moment ook naar jou toekomen omdat ze gezond willen bouwen. We proberen te zorgen dat er niet nog achteraf allerlei voorzieningen moeten worden getroffen. Dus: zorgen dat in nieuwe bouwplannen ook waterpunten worden opgenomen, en dat er daarvoor leidingen moeten worden gelegd. Of: dat er rekening wordt gehouden met ruimte voor een gezonde moestuin.’

Hoe kunnen we de openbare leefruimte in wijken zo inrichten dat het een gezonde leefstijl bevordert? Die vraag onderzochten de gemeente Alkmaar, JOGG Alkmaar, Alkmaar Sport en GGD Hollands Noorden. 

Moverz: jongeren stimuleren jongeren in de wijk om meer te bewegen

Naast meer uitnodigende fysieke plekken, investeerde de Alkmaarse coalitie in het stimuleren van gezond gedrag. Zo gingen zogeheten Moverz aan de slag met jongeren in de wijk Overdie. Een aantal van deze jongeren werden opgeleid tot activiteitenbegeleiders in de Moverz-cursus. 

Onder meer Alkmaar Sport, JOGG Alkmaar en Sport Z werkten samen bij het zogeheten Moverz-traject. Bewegingsagoog Yalmard Kusten van Sport-Z vertelt in deze video over het Moverz-traject.

alkmaar, gezondheid, openbare ruimte

‘Je moet niet óver, maar mét de mensen praten’

‘Wil je gezondheidsverschillen structureel aanpakken, dan moet je het sociale, medische en fysieke domein met elkaar verknopen. Maar vier jaar geleden keken ze je raar aan, als je dat zei, zegt Ciska Scheidel, directeur Publieke gezondheid bij het ministerie van VWS. ‘De winst van de afgelopen vier jaar is dat we nu voldoende input hebben om in een volgend kabinet daadwerkelijk die integrale aanpak in te zetten.’

‘Wat is er, naast een integrale aanpak, nodig voor een structurele beweging?’ vraagt presentator Liselotte van Schie.

‘Elkaar opzoeken en inspireren’, zegt José Manshanden, directeur GGD Amsterdam Amstelland. ‘Maar het belangrijkste is dat je niet óver de mensen praat voor wie je werkt, maar mét de mensen praat. Dat kunnen we niet genoeg benadrukken. ‘Kijk naar initiatieven zoals Moverz in Alkmaar en de Kwiekroute in Haarlem, die inwoners zelf hebben ontwikkeld. Zulke bewegingen moeten we versterken.’

De beweging voortzetten

Scheidel: ‘We beseffen als rijksoverheid dat het in de gemeenten moet gebeuren. Wat wij daaraan bijdragen is: niet te veel regels opleggen, goede voorwaarden scheppen, financieel ondersteunen en onderzoek stimuleren.’

Manshanden: ‘Jullie agenderen en stimuleren – dat is heel belangrijk. We hebben de afgelopen jaren goed gezaaid – laten we hopen dat dit ook landt in het coalitieakkoord van de nieuwe regering. Dat we door kunnen gaan.’

Scheidel: ‘De ambtenaren in Den Haag hebben hier de bouwstenen voor aangereikt. Mijn verwachting is dat we de ingezette beweging in het volgende kabinet kunnen voortzetten. En mijn hoop is dat in die volgende periode de ministeries onderling ook beter zullen samenwerken.’

Manshanden: ‘En ik verheug me, als deze gezondheidscrisis ooit voorbij is, op een groot integraal gezondheidscongres, waar dan ook veel inwoners van de partij zijn.'

ciska scheidl, minsiterie VWS, gezondheid