Column: Mooi Maatwerk. Het kan wél

Meer ruimte voor meer maatwerk was een van de beloften van de drie decentralisaties in 2015. In een recente publicatie van Jasper Loots en Piet Hein Peeters Vijf jaar lokaal sociaal domein. Veel gedaan, te weinig bereikt erkennen veel van de geïnterviewden dat de decentralisaties de beloften (nog) niet hebben waargemaakt. In de CityDeal Eenvoudig Maatwerk proberen 8 gemeenten en 4 ministeries te leren hoe je maatwerk makkelijker kan maken.  

Pieter Hilhorst (foto: Claudia Kamergorodski)

De Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen heeft eens geschreven dat het systeem van sociale ondersteuning in Nederland vaak prima werkt voor mensen met enkelvoudige problemen. Zoals: je bent moeilijk ter been en hebt een scootmobiel nodig voor vervoer, of je hebt hulp bij de huishouding nodig om zelfstandig thuis te wonen. Maar wordt het complex, dan is het lastiger. Of in zijn woorden: Wie niet past, loopt vast. Maatwerk biedt daar een oplossing voor.

Voorrang voor een woning

Neem een gezin van een vader met drie kinderen uit zijn tweede huwelijk en een inwonende volwassen zoon. Met die zoon gaat het niet goed. Hij was militair en kampt met PTSS. Hij is vaak zo in de war dat het een bedreiging vormt voor de andere kinderen.

De vader en de betrokken hulpverlener weten heel goed wat de oplossing is. De zoon moet elders gaan wonen. Maar krijg maar eens een woning. En de vader wil zijn zoon niet op straat zetten. Dus vraagt de hulpverlener een urgentiebewijs aan. Die wordt afgewezen. Met een beroep op het gelijkheidsbeginsel. Er zijn zoveel jongeren van zijn leeftijd die geen woning hebben, waarom moet hij voorrang krijgen?

Wie breder kijkt ziet alleen dat een huis voor de zoon een oplossing biedt voor het gezin, waardoor drie kinderen veilig kunnen opgroeien en niet naar een pleeggezin hoeven. Uiteindelijk lukt het de hulpverlener om de woningcorporatie een uitzondering te laten maken. Dat is goed voor alle betrokkenen en nog goedkoper voor de samenleving ook dan drie jonge kinderen uithuisplaatsen.

Er zijn zoveel jongeren van zijn leeftijd die geen woning hebben, waarom moet hij voorrang krijgen?

Creatieve oplossingen buiten de gebaande paden

Om dit soort creatieve oplossingen buiten de gebaande paden draait maatwerk. Het is mooi om te zien hoe gemeenten, sociaal werkers en gemeenteambtenaren binnen de CityDeal voorbeelden van maatwerk ontdekken en met elkaar delen. Dat doen we onder andere in een topklas, tijdens werkbezoeken en op het platform Mooi Maatwerk

Bij de CityDeal werken we met drie ordes van leren. De eerste orde is: hoe leren uitvoerende professionals maatwerk maken en te legitimeren. Je moet een goed verhaal hebben waarom die jongen een urgentiebewijs verdient. En daarbij zowel kijken naar de legitimiteit, naar het maatschappelijk rendement en naar de betrokkenheid van het gezin (wat willen en kunnen ze zelf doen?). 

Die legitimiteit kun je niet altijd uit regelgeving halen, want daar wijk je juist vanaf. Toch moet het juridisch kloppen. Om maatwerk te legitimeren, experimenteren ze in Amsterdam om die reden met het maatwerkproces. Inwoners met gestapelde problemen kunnen aanspraak maken op een ‘integrale afweging’. Daarbij wegen professionals wetten en belangen tegen elkaar af. De uitkomst van die afweging is dus altijd anders.

De tweede orde van leren is gericht op de organisatie. Hoe kunnen we het uitvoerende professionals makkelijker maken om een maatwerk te bieden. Bijvoorbeeld door goede voorbeelden van maatwerk te verzamelen. Dat doen we op het platform Mooi Maatwerk. Dat inspireert en biedt extra argumenten om maatwerk wat in de ene stad al met succes is toegepast in een andere stad na te volgen.

Afspraken met andere organisaties

De derde orde van leren is om afspraken te maken met andere organisaties. Het kan helpen om beslissingsmacht te mandateren aan uitvoerende professionals. Bijvoorbeeld door te zeggen dat ze een aantal urgenties voor woningen zelf mogen toewijzen. Dat vergt wel dat de ene organisatie in de publieke sector een beetje controle verliest voor een beter maatschappelijk rendement.

En dat is lastig. Het is een verklaring waarom we de beloften van de decentralisatie (nog) niet hebben waargemaakt. Het toont ook wat de weg is om dat alsnog te doen. Of zoals de ondertitel van ons platform Mooi Maatwerk luidt: het kan wél.

Pieter Hilhorst, projectleider CityDeal en het traject Eenvoudig maatwerk