‘Zorg en veiligheid: een ijzersterke combinatie’

In een serie interviews vertellen de leden van de programmaraad van het Programma Sociaal Domein over hun werk en visie. Deze keer: Lisette de Bie, directeur Beschermen, Aanpakken en Voorkomen bij het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Een veiligere samenleving door het versterken van de samenwerking tussen de domeinen zorg, sociaal en veiligheid: daar maakt Lisette de Bie zich hard voor.

Het lijken verschillende werelden, het zorg-, sociaal en justitieel domein, geeft De Bie aan. ‘In werkelijkheid liggen er gedeelde maatschappelijke opgaven: onze werelden raken elkaar continu en intens. Mensen in een kwetsbare positie komen nog te vaak in de strafrechtketen terecht.’

Ze lepelt moeiteloos wat cijfers op: 45 procent van de mensen die in de gevangenis terecht komt, heeft een licht verstandelijke beperking, 60 procent heeft psychiatrische problemen en 50 procent is verslaafd. Ruim de helft heeft schulden en 80 procent is afhankelijk van een uitkering.

Duurzame oplossingen

Deze cijfers laten wat De Bie betreft zien dat samen optrekken simpelweg noodzakelijk is om tot duurzame oplossingen te komen. ‘We moeten er bijvoorbeeld voor zorgen dat kwetsbare personen met een forensische titel de zorg krijgen die ze nodig hebben als ze weer in een wijk gaan wonen. Of denk aan gezinnen met meerdere problemen, zoals schulden of problemen met huisvesting, waar vaker sprake is van kindermishandeling.’

Om dergelijke problemen aan te pakken zijn zorg en veiligheid een ijzersterke combinatie, stelt De Bie. ‘Want één en één is hier meer dan twee.’

‘Sommige mensen met verward gedrag kunnen bijvoorbeeld een gevaar voor hun omgeving zijn als ze hun medicijnen niet op tijd innemen. Dan rijst de vraag bij ontslag uit een kliniek: wie gaat ervoor zorgen dat de persoon in kwestie de medicijnen blijft innemen en die ambulante zorg krijgt? Daarvoor moeten de wijkagent én het sociaal wijkteam afstemmen over de juiste ondersteuning en een oogje in het zeil houden.’

Stok achter de deur

Soms is een stok achter de deur nodig bij mensen met sociale problemen en een justitieel verleden, blijkt uit de praktijk. ‘Als een jongere kampt met een verslaving, geen diploma heeft en het verkeerde pad dreigt op te gaan, is een combinatie van drang en het bieden van perspectief vaak succesvol. Het Openbaar Ministerie kan dan bijvoorbeeld als bijzondere voorwaarde een behandeling opleggen. Tegelijkertijd is het zaak om in het sociaal domein bijvoorbeeld een goede woonplek en begeleiding te organiseren.’

Maar het mes snijdt aan twee kanten. ‘Stel, een jongere zonder startkwalificatie pleegt een inbraak. Er is sprake van gestapelde problematiek en de Raad voor de Kinderbescherming is betrokken. Dan kun je als partners in het justitieel en sociaal domein overleggen: wat is er nu écht nodig? Als justitie een straf oplegt en er in de vorm of tijdstip geen rekening mee houdt dat de jongere nog zijn stage of opleiding kan volgen, zijn we met z’n allen natuurlijk gek bezig. Dan ontneem je mensen perspectief en ontstaan nieuwe problemen.’

Als justitie een straf oplegt en er in de vorm of tijdstip geen rekening mee houdt dat de jongere nog zijn stage of opleiding kan volgen, zijn we met z’n allen natuurlijk gek bezig

Werken volgens "de bedoeling"

Om de broodnodige verbinding tussen de departementen, gemeenten en domeinen goed te leggen helpt het Programma Sociaal Domein, vindt De Bie. ‘Het is belangrijk dat we samen kijken waar knelpunten liggen in de uitvoering. We hebben afgesproken dat we elkaar geen “nee” verkopen bij een vraag vanuit de uitvoering om een domeinoverstijgend knelpunt dat zowel gemeenten als Rijk raakt op te pakken.’

De Bie is er nog niet helemaal gerust op of de oplossingen die voor knelpunten zijn gevonden binnen het Programma Sociaal Domein ook structureel beklijven in de werkprocessen. ‘Dat mag voor mij nog wel meer aandacht krijgen.’

Wetsvoorstel Aanpak meervoudige problematiek sociaal domein

‘Wat ik een mooie opbrengst vind van het Programma Sociaal Domein? Dan denk ik vooral aan het traject Uitwisseling persoonsgegevens en privacy (UPP). Vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid werken we hard mee aan het wetsvoorstel Aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams).

Het is belangrijk om zo nodig gegevens te kunnen delen wanneer mensen kampen met gestapelde problemen die meerdere domeinen raken. Het mooie is dat het wetsvoorstel echt samen met gemeenten en de departementen is voorbereid, en hierbij de uitvoering nauw is betrokken.’

Lees ook het interview met programmaraadsleden Martijn Sanders en Carry Goedhart