Wooncrisis: aandacht nodig voor ‘wonen met een kop erop’

Veel mensen willen het liefst zo lang mogelijk zelfstandig wonen en regie op hun eigen leven houden. De vraag naar voldoende geschikte woningen met zorg en ondersteuning neemt dan ook toe. Maar het bouwen en verbouwen van die woningen gaat langzaam en de samenwerking tussen gemeenten, woningcorporaties en zorginstellingen kan op veel plekken stukken beter. Hoe ruim je de obstakels op en vind je oplossingen om vraag, aanbod en kwaliteit van wonen met zorg te bevorderen? Tijdens een drukbezochte Zoom-bijeenkomst van het Programma Sociaal Domein gingen bestuurders en professionals daarover in gesprek met elkaar en met de Taskforce Wonen en Zorg.   

woninge, Nederland, wooncrisis
Beeld: Margot Polinder

Extra aandacht voor wonen voor kwetsbare mensen is hard nodig, zo blijkt uit een rondvraag onder de deelnemers. Kwetsbare wijken lijken kwetsbaarder te worden – waarbij de coronacrisis bepaald niet helpt. Ook Netty van Triest, coördinator wonen en zorg bij kennis- en netwerkorganisatie Plaform 31, schetst in een korte video een zorgelijk beeld. Nederland verkeert in een wooncrisis, zo stelt ze onomwonden.

Voor lage en middeninkomens zijn nauwelijks woningen beschikbaar. Kwetsbare mensen worden extra hard getroffen. Velen van hen krijgen géén toegang tot de woningmarkt of krijgen daarbij niet de zorg die ze wel nodig hebben. Een gevolg is onder andere dat Nederland ruim 40 duizend daklozen telt.  

Balanceren met sterk uiteenlopende belangen

‘Wonen met een kop erop’, zoals Netty de combinatie van wonen en zorg noemt, is balanceren met sterk uitlopende noties en belangen. Gemeenten, woningcorporaties en zorginstellingen begrijpen de urgentie en willen vaak best samenwerken, maar ze hebben andere doelstellingen die niet altijd overeen komen. Met als gevolg dat ze elkaar moeilijk kunnen vinden als er echt stappen gezet moeten worden en langs elkaar heen werken.

Eigenaarschap en afstemming tussen domeinen

Netty van Triest bepleit – net als andere deelnemers – dan ook een betere afstemming tussen de verschillende domeinen en meer eigenaarschap van alle belanghebbende partijen. Het is zaak dat het Rijk dezelfde beweging doormaakt als die wordt gevraagd van de domeinen van gemeenten, zorg en woningcorporaties: de afstemming tussen domeinen zou ook op rijksniveau moeten plaatsvinden. Want dáár worden uiteindelijk de kaders geformuleerd waaraan de domeinen zich te houden hebben.

Netty: ‘Dat bijvoorbeeld woningcorporaties op hun kerntaken worden aangesproken, was wellicht nodig. Maar het gevolg is wel dat sommige heel smal over hun taakopvatting zijn gaan denken. De leefbaarheid in sommige corporatiewijken zakt daardoor momenteel écht door het ijs.’ Waarmee ze maar wil zeggen: er is meer zorg en ondersteuning nodig, en breed gedragen afspraken hierover.

netty triest, platform 31

Bekijk de video waarin Netty van Triest van Platform 31 de woonzorgopgave voor kwetsbare groepen in Nederland toelicht.

Woonzorgvisie cruciale brug tussen fysiek en sociaal domein

Kwetsbare ouderen vormen een sterk groeiende groep op de woningmarkt. Naast een geschikte woning en leefomgeving is goede samenwerking en afstemming tussen zorg- en hulpverleners in de wijk en met de oudere en mantelzorgers is essentieel om (het makkelijker te maken om) zelfstandig te kunnen blijven wonen. De Taskforce Wonen en Zorg jaagt sinds kort deze ontwikkeling aan bij bestuurders van gemeenten, woningcorporaties en zorginstellingen.

Marieke Kleiboer, directeur Maatschappelijke Ondersteuning van het ministerie van VWS, is lid van de taskforce. De Taskforce heeft om te beginnen onderzocht hoeveel gemeenten, een woonzorganalyse hebben opgesteld, vertelt Marieke. De helft van de gemeenten hebben deze (109 van de 218 gemeenten die de vragenlijst hebben ingevuld).

Vaak hebben gemeenten wel de woningopgave in kaart. Veel minder gemeenten hebben een heldere, integrale woonzorgvisie. Slechts een op de drie gemeenten heeft deze. En het hebben van een gedeelde visie is nou juist heel belangrijk om beweging te krijgen.

We zien flinke kloven tussen bestuurders in de zorg en corporatiebestuurders

De Taskforce wil zoveel mogelijk kennis en good practices delen om het ontwikkelen van krachtige woonzorgvisies te ondersteunen. Ook op andere fronten is er nog veel werk te verzetten. Marieke: ‘Er moeten bruggen geslagen worden tussen het fysieke en het sociale domein. En we zien flinke kloven tussen bestuurders in de zorg en corporatiebestuurders.’

Daarvoor zijn op gemeentelijk niveau bestuurlijke overleggen nodig, waaraan bestuurders van zorgorganisaties, woningcorporaties en gemeenten in gesprek gaan over de woonzorgopgave. Met een veertigtal ambassadeurs gaat de taskforce deze gesprekken op gang brengen.

Marieke maakt duidelijk dat de taskforce aan het begin staat van haar opdracht. Ze vraagt daarbij nadrukkelijk aan bestuurders en professionals om hun wensen op tafel leggen: ‘Ik wil heel graag boodschappenlijstjes mee van jullie. Waar lopen jullie tegenaan en kunnen we daar wat aan doen?’

Inspirerende voorbeelden

De breakoutsessies maken duidelijk dat er niet alleen reden is tot zorg, maar dat er zeker ook volop interessante en inspirerende casussen zijn die als voorbeeld kunnen dienen. Zo heeft de gemeente Gouda met het programma ‘Van géén plek naar een eigen plek’ de woonproblematiek aangepakt van jongeren die uitstromen van jeugdzorg naar jongvolwassenheid.

In de gemeente Berkelland onderzoeken de betrokken partijen wat de mogelijkheden zijn voor een zorginstelling die wil uitbreiden in het buitengebied. De gemeente Berkelland heeft nu, net als de Randstad, een wachtlijst voor woningen. Maar over enkele jaren dreigt leegstand, mede door een sterk vergrijzende bevolking. Tegelijkertijd is er een grote behoefte aan 'zorgspecifiek vastgoed'. Woningcorporatie ProWonen en de gemeente zijn hierover in gesprek met lokale zorgaanbieders. Ga je hierin investeren? En zo ja, kunnen die investeringen op de langere termijn renderen? Of bouw je voor leegstand?

En in de gemeente Delft is de samenwerking tussen het fysiek en het sociaal domein gevat in een integrale woonzorgvisie voor de toekomst.

Voorbereiden op volgend kabinet

Uit de Goudse casus blijkt dat de gemeente veel, kostbaar maatwerk moet verrichten om jongeren binnenboord te houden. Omdat dit niet alleen geldt voor kwetsbare jongeren, maar voor alle kwetsbare groepen op de woningmarkt, is het zaak dat de krachten worden gebundeld en het onderwerp tijdig op de politieke agenda wordt gezet. Het is belangrijk om dit politiek goed in te steken, meent Marieke Kleiboer, ‘anders ben je vier jaar achter en zit je voortdurend over geld te praten.’

berkelland, krimp, wonen, zorg

Bekijk de video Ouderen en de woonopgave in een krimpregio, waarin de gemeente Berkelland, woningcorporatie ProWonen en zorginstelling de Berkelhof vertellen over hun gezamenlijke zoektocht.

Meer weten? Neem gerust contact met ons op!

Wonen voor kwetsbare groepen