Geen huurwoning, wel dure noodopvang

Stel, je klopt aan bij een wijkteam met een probleem. De oplossing ligt voor de hand, maar is niet mogelijk door wet- en regelgeving. Dat overkwam Buket (nu 21), een geboren en getogen Zaanse, toen zwanger van haar tweede kind en zonder vaste woon- en verblijfplaats. Hoe verloopt haar klantreis? En wat heeft de gemeente Zaanstad hiervan geleerd door actieonderzoek?

vrouw met kind, gemeente Zaanstad, urgentie wonen
Foto: Nadine van den Berg

Bukets moeder overlijdt als ze vier jaar oud is. Haar vader hertrouwt. Bukets relatie met haar stiefmoeder is niet goed. ‘Ik was zo min mogelijk thuis’, vertelt Buket. Op haar vijftiende komt ze onder toezicht van jeugdhulp. ‘Vanaf mijn achttiende logeerde ik bij familie en vrienden, ik had geen eigen woning.’

Ook stopt Buket met haar mbo-opleiding tot administratief medewerker. ‘Omdat ik nergens meer stond ingeschreven, kreeg ik geen zorgtoeslag meer’, vertelt Buket. ‘Ook het lesgeld moest ik aan DUO terugbetalen.’ Gevolg: Buket komt in de schulden. ‘Het waren geen stomme puberschulden, omdat ik teveel kleding had gekocht ofzo.’

In 2017 raakt Buket zwanger. ‘Ik wilde gewoon heel graag weer een gezin vormen’, vertelt ze. ‘Eerst woonde ik bij mijn vriend die nog bij zijn ouders woont, maar dat ging gewoon niet.’ Via het wijkteam komt Buket bij een vrouwenopvang voor jonge moeders terecht. Maar de gemeente sluit na 3 maanden de deuren uit kwaliteits- en veiligheidsoverwegingen.

Urgentieverklaring

Een urgentieverklaring voor een huurwoning zou een groot deel van Bukets problemen oplossen. Dat is ook Bukets grootste wens: haar kind de stabiliteit geven die ze zelf nooit gekend heeft. Maar de gemeente wijst haar aanvraag af.

Er volgt een onrustige periode, waarin ze is aangewezen op maatschappelijke opvang. Een duurzame oplossing blijft uit. Haar vriend mag nauwelijks op bezoek komen, de relatie strandt. ‘Echt een rottijd’, vertelt Buket.

Na drie pogingen krijgt Buket – ze heeft inmiddels een tweede kind  –- alsnog een huurwoning toegewezen. Maar dan zijn de maatschappelijke kosten en het leed al behoorlijk de pan uit gerezen, blijkt uit actieonderzoek van Hugo de Haan en Sarah Timmer, adviseurs uitvoering bij de gemeente Zaanstad.

De klantreis van Buket

In het actieonderzoek leggen Hugo en Sarah de klantreis van Buket vast. ‘Startpunt: met welke vraag klopte Buket bij de gemeente aan?’, vertelt Sarah. ‘Waar liep het vast? Wat waren de beslismomenten? En waar had het anders kunnen lopen?’

De vraag van Buket is op zichzelf niet complex, constateren Hugo en Sarah. Namelijk: ik wil een woning voor mijn gezin. Aan de andere kant: de collega’s van de afdeling urgentie in het stedelijk domein wijzen op deugdelijke gronden de aanvraag af.

‘We snappen dat ze in het stedelijk domein niet alle urgenties kunnen afgeven’, vertelt Sarah. ‘De wachttijd voor een woning is in Zaanstad 12 jaar. Voor collega’s die de schaarse woningen verdelen, is het soms lastig om goed in te schatten wat voor invloed een afwijzing heeft.’

Op straat met haar kinderen

Een afwijzing voor een huurwoning betekent voor Buket dat zij op straat staat met haar kinderen. ‘We hebben als gemeente een zorgplicht voor minderjarige kinderen’, aldus Sarah. ‘Dus bedenken we in het maatschappelijk domein oplossingen. Dat betekent heel veel werk, heel veel hulpverlening, heel veel zorg.’ En dus ook: heel veel kosten voor de gemeente. Die kosten dreigen zelfs op te lopen tot boven de 200.000 euro.

Wat maakt dat er bij de derde of vierde aanvraag wel een urgentie wordt gegeven, terwijl de situatie nauwelijks is veranderd?

Hugo de Haan en Sarah Timmer, Zaanstad
Hugo en Sarah

Omdat Buket geen woning heeft, hangen haar kinderen namelijk een uithuisplaatsing en ondertoezichtstelling boven het hoofd. Zelf blijft Buket afhankelijk van maatschappelijke opvang en een uitkering. ‘Dan kun je je als gemeente afvragen: hadden we eerder een urgentie kunnen afgeven?’, vertelt Hugo. ‘Zonder urgentie blijft iemand langdurig in een noodopvang zitten – niet wenselijk.’

En er is nog een reden om de situatie van Buket te doorbreken. ‘Buket heeft in haar jeugd ook te maken gehad met hulpverlening. De kans bestaat dat haar kinderen eenzelfde lot beschoren zijn.’

Sinds Buket haar eigen huis heeft, gaat het veel beter met haar gezin. ‘Zo blij ben ik met mijn woning’, vertelt ze. ‘Ik woon ook in een fijne buurt.’ De enige hulp die ze krijgt, is individuele begeleiding. Die wordt stukje bij beetje afgebouwd. Totale kosten? 4800 euro per jaar.

Mbo-opleiding

Bovendien: Buket heeft nu weer perspectief. Ze start binnenkort met eenopleiding op mbo 2-niveau tot administratief medewerker. Ook haar schuld heeft ze grotendeels afbetaald. ’Ik wil financieel onafhankelijk zijn en niet alleen in de horeca of schoonmaak werken’, aldus Buket.

De relatie met haar familie is ook verbeterd. ‘We hebben het weer bijgelegd’, vertelt Buket. ‘Ik wil bij een gezin horen. Mijn stiefmoeder is lief voor mijn kinderen, ze doet haar best.’ Met haar vriend heeft ze een goede omgangsregeling voor haar kinderen getroffen. ‘Zijn ouders passen ook regelmatig op hun kleinkinderen’, aldus Buket.

Verdubbeling daklozen

Dan de hamvraag: hoe kunnen gemeenten casussen als die van Buket voorkomen? ‘Wij hebben deze casus besproken om ervan te leren’, vertelt Sarah. ‘Wat maakt dat er bij de derde of vierde aanvraag wel een urgentie wordt gegeven, terwijl de situatie nauwelijks is veranderd?’

Het zou veel helpen als medewerkers van het team Meervoudige Complexe Casuïstiek per jaar zelf 10 urgenties voor huurwoningen kunnen afgeven voor schrijnende casussen, oppert Hugo. ‘Het liefst zien wij dat verschillende domeinen binnen de gemeente samen tot dezelfde conclusie komen.’ Sarah en Hugo hebben goede hoop: ‘Het actieonderzoek heeft in ieder geval geholpen om beter samen te werken.’

Persoonlijk ben ik voor het afgeven van landelijke urgenties voor huurwoningen. Als je echt huisvesting nodig hebt, waarom dan niet ergens anders in het land?

Woningnood

Maar dan nog, de woningnood is en blijft voorlopig hoog. De casus van Buket staat niet op zichzelf. In het afgelopen decennium verdubbelde het aantal daklozen in Nederlandtot ruim 40.000 daklozen. ‘Als ik met collega’s uit andere gemeenten praat, merk ik dat op veel plekken dezelfde problemen spelen’, aldus Hugo. ‘Persoonlijk ben ik voor het afgeven van landelijke urgenties voor huurwoningen. Als je echt huisvesting nodig hebt, waarom dan niet ergens anders in het land?’

Zou Buket als echte Zaanse buiten de regio kunnen wonen? ‘Ik denk het wel’, aldus Hugo. Buket ziet dat zelf wat anders: ‘Natuurlijk is een woning buiten Zaanstad beter dan geen woning. Maar ik zou mijn netwerk enorm
missen.’

Buket heeft een tip voor gemeenten: ‘Ga meer af op het oordeel van hulpverleners. Ik had het gevoel dat ik mijzelf continu moest bewijzen. Terwijl ik al vanaf mijn vijftiende met hulpverleners te maken heb. Zij kennen mijn situatie en hebben gezien dat ik voor mijn kinderen kan zorgen. Waar ik het meest trots op ben? Op mijn kinderen en op mezelf, dat ik dit overleefd heb. Het heeft me gebracht waar ik nu ben – ik ben nu volwassen.

Deze reportage verscheen eerder in het Maatwerk Magazine.

vrouw, 2 kinderen, Zaamstad, woningnood, tienermoeder