Podcast #5: Transformatie van de gemeenteraad

Door de decentralisaties heeft de gemeenteraad er veel nieuwe taken bij gekregen. Dat vraagt om een nieuwe rol van de gemeenteraad. Hoe verhouden college en raad zich op een goede manier tot elkaar? Hoe voorkom je dat je als raadslid verzandt in technische details? In de podcast Transformatie van de gemeenteraad spreken we hierover met Maarten van Ooijen (voormalig raadslid en wethouder gemeente Utrecht), Onno de Zwart (directeur Verwey-Jonker Instituut), Meke Smeulders (burgerraadslid in Almere) en Jan Dirk Pruim (griffier in Almere). Beluister de podcast over de gemeenteraad nieuwe stijl in de serie Zaaigoed.

Door de decentralisaties is de zorg dichterbij de burger georganiseerd, met een enorme betrokkenheid en aandacht van burgers en politiek tot gevolg. Anderzijds is het onderwerp zo complex dat een eenvoudig gesprek hierover lastig is.

‘Het is ook wel een beetje paradoxaal’, zegt Jan Dirk Pruim, griffier in Almere. ‘We hebben door de decentralisaties juist de mens weer dichterbij de politiek gebracht. Maar als we niet oppassen hebben we het systeem zo ingewikkeld gemaakt dat het alleen maar door hele grote organisaties en complexe systemen kan worden uitgevoerd. Het jammerlijke is dat we de transformatie in het sociaal domein toch te technocratisch hebben ingestoken.’

De gemeenteraad heeft hierdoor de neiging om vooral te spreken over technocratische of beleidsachtige kanten van het sociaal domein, bijvoorbeeld over prestatieafspraken. Terwijl de gemeenteraad niet op de stoel moet zitten van ambtenaren en beleidsmakers, maar meer op hoofdlijnen richting moet geven. Wat voor soort gemeente of stad wil je zijn en wat betekent dat voor de zorg?

Wat voor soort gemeente of stad wil je zijn en wat betekent dat voor de zorg?

Lege plek

Meke Smeulders, burgerraadslid in Almere: ‘Wat willen we als stad met zorg? Hoe kunnen we zorgen dat de bewoner de zorg op een bepaalde manier beleeft? Daar wil je het als gemeenraad over hebben met elkaar.’

De gemeenteraad moet als het ware opnieuw haar plek in de samenleving innemen. Wethouder Van Ooijen: ‘In het midden van de samenleving is een lege plek ontstaan. De gemeenteraad is in het gemeentehuis gezogen en is vooral aan het vergaderen en de wethouder aan het overhoren als je niet oppast.’  De gemeenteraad moet veel meer terug naar het hart van de samenleving, daar signalen oppikken van burgers over wat goed gaat en wat niet goed gaat.

Almere heeft daarvoor een vorm van ‘kwalitatieve toetsing’: ze laat burgers die zorg ontvangen in de gemeente interviewen over hun ervaringen. Dat wordt anoniem gerapporteerd. ‘Op die manier krijg je goede indruk hoe de zorg wordt ervaren door de inwoners’, zegt Smeulders. Ook gaan groepen raadsleden in gesprek met burgers.

De juiste vraag

Om de juiste discussie te krijgen in de gemeenteraad, en niet in technische beleidslijnen te verzanden, moeten daarnaast de juiste vragen worden gesteld – vanuit de raad of vanuit het college. Technische rapportages zorgen voor technische discussies. De manier van informeren van raadsleden is dus belangrijk. ‘De vraag is of dat [presentaties, rapportages en beleidsnotities] wel het goede gesprek oplevert. Vaak is het toch een soort college’, zegt Van Ooijen. ‘Waar zitten de zorgen van de raadsleden? Dat krijg je daarmee niet boven tafel.’

‘Mijn stelling is: beste raad, u gaat erover, ook al staat het in geen enkele wet dat u er eindverantwoordelijk voor bent, toch gaat u erover omdat deze onderwerpen de kwaliteit van de stad raken’

De raad moet zelf ook bewaken of het juiste, kwalitatieve gesprek wordt gevoerd en bepalen welke rol – adviserend, signalerend – ze wil spelen. Dat gaat minder over controle en verantwoording, maar over richtinggevende uitspraken doen over de koers van een gemeente.

‘Mijn stelling is: beste raad, u gaat erover, ook al staat het in geen enkele wet dat u er eindverantwoordelijk voor bent, toch gaat u erover omdat deze onderwerpen de kwaliteit van de stad raken,’ zegt Jan Dirk Pruim. ‘Dat vraagt om een andere benadering dan de klassieke benadering in de vergaderzaal.’

> Beluister de podcast op Spotify of Itunes

> Beluister ook onze andere podcasts in de serie Zaaigoed

Transformatie van de gemeenteraad