Podcast #4: 'Wicked problems' en de Amsterdamse aanpak gezond gewicht

Wat zijn wicked problems? In deze vraag duiken we in de podcast 'Wicked problems en de Amsterdamse aanpak gezond gewicht'. Hoe herken je wicked problems? Wat kun je eraan doen? En waarom komen ze bij uitstek voor in het sociaal domein? Anouk Op ’t Veld van adviesbureau AEF en docent aan de Erasmus Universiteit vertelt over de theorie en aanpak van wicked problems. Karen den Hertog, MT-lid GGD Amsterdam-Amstelland, gaat in op hoe Amsterdam omgaat met een wicked problem als de aanpak van overgewicht bij jeugdigen. > Beluister de podcast over wicked problems in de serie Zaaigoed.

Bij een wicked problem zijn er verschillende interpretaties van wat een vraagstuk is. Ook is niet duidelijk wanneer een vraagstuk is opgelost. Ook zijn er doelen, waarden en belangen die conflicteren. Het vraagstuk is zo vervlochten met andere aspecten in de maatschappij, dat een oplossing vaak weer zorgt voor een nieuw vraagstuk.

Verbouwen van een huis

'Een wicked problem kun je vergelijken met het collectief verbouwen van een huis', aldus Anouk Op ’t Veld. 'Iedereen heeft verschillende belangen en percepties. Je komt onderweg bovendien problemen tegen die je met z’n allen moet oplossen.'

Van sommige problemen moeten we als samenleving accepteren dat ze niet helemaal op te lossen zijn, vervolgt ze. 'Zoals verkeersslachtoffers. We kunnen fantastische rotondes bedenken, maar verkeersslachtoffers zullen er altijd blijven. Het gaat dan niet om de beste oplossing. Maar dat je collectief besluit: we weten het ook niet, maar deze actie lijkt ons het meest logisch. De neiging is om elk probleem aan te vliegen als een simpel vraagstuk.' 

De neiging is om elke probleem aan te vliegen als een simpel vraagstuk. (...) Bij wicked problems is adaptief leiderschap nodig om samen te bepalen wat de volgende stap is.

Aanpak gezond gewicht in Amsterdam

Hoe pak je wicked problems dan wel aan?' Bij wicked problems is adaptief leiderschap nodig om samen te bepalen wat de volgende stap is, stelt Op 't Veld.  Je kunt het vantevoren niet uittekenen.'

Een voorbeeld. Overgewicht van jeugdigen is een wicked problem, beseften ze in Amsterdam. Er zijn veel factoren die samen zorgen voor het ontwikkelen van overgewicht. 'We sloegen het probleem dan ook niet plat, zoals vaak gebeurt bij de aanpak van vraagstukken', aldus Karen den Hertog. 'Een complex probleem los je niet op met eendimensionale oplossingen.'

Er kwam een driesporenplan voor de aanpak van óvergewicht. 'Met ouders, kinderen en professionals in de uitvoering hebben we ingezet op een buurt- en community-aanpak. Wat hebben jullie nodig? Dat is het eerste spoor', aldus Den Hertog.

Sturingsinstrumenten

Het tweede spoor draait om het mobiliseren van wat er nodig is. 'Welke sturingsinstrumenten hebben wij als overheid? Zoals sportevenementen die we als lokale overheid financieel supporten. Waarom zouden we daarvan niet mogen vragen dat ze kindermarketing vrij zijn?'

Het derde element van het plan is de veranderaanpak, vervolgt ze. 'Daarvoor zijn excellente professionals nodig die anders gaan handelen om ook andere resultaten te krijgen.'

Slimme vragen stellen, uitproberen en leren

'Bij wicked problems gaat het om slimme vragen stellen, uitproberen en leren', aldus Op 't Veld. 'En dat goed organiseren. Het zijn grote problemen die je met kleine stappen moet oplossen. Wicked problems, clumsy solutions.'

Dat herkent Den Hertog: 'Het driepsporenplan kwam er niet zo smooth als ik het nu vertel. Onze aanpak van overgewicht is een aaneenschakeling van 'clumsy solutions'. Daarbij betrekken we ook wetenschappelijke partners. Aan de andere kant gaan we in gesprek met ouders en kinderen. Waarom was dit clumsy? En waarom werkt die ene parel wel?'

Of zoals Op 't Veld het formuleert: 'Je moet bij het aanpakken van wicked problems zowel op the balcony als op the dance floor staan.'

> Beluister de podcast op Spotify of iTunes

> Beluister ook onze andere podcasts in de serie Zaaigoed