Doorbreken in de zorg: aandachtbanen in opmars

Het personeelstekort in de zorg loopt op tot meer dan 100.000 vacatures. Hoe kunnen gemeenten zorgorganisaties ondersteunen en tegelijk werkzoekenden kansen bieden? En hoe helpt dat kwetsbare mensen die zorg nodig hebben? In 2017 startten directeuren van gemeenten en ministeries VWS en SZW samen met Divosa het traject Basis van de arbeidsmarkt, onderdeel van het Programma Sociaal Domein. Wat zijn de ervaringen en opbrengsten tot nu toe?

Eén van initiatiefnemers van het traject zag hoe haar schoonmoeder in een verpleeghuis geen hulp kreeg bij het drinken van een kop koffie omdat het personeel er geen tijd voor had. Zo ontstond het idee voor de aandachtbaan: hulp en aandacht bij het leven van alledag in het verpleeghuis.

In het traject Basis van de arbeidsmarkt onderzoeken het Rijk, verpleeghuizen en onderwijsinstellingen samen met de gemeenten Enschede, Leiden, Zaanstad, Zoetermeer, Delfzijl, Eemsmond, Appingedam en Loppersum wat er nodig is om structureel aandachtbanen te creeren. Hoe is het de pilotgemeenten vergaan?

Aandachtbaan

Jeanet Zonneveld, landelijk projectleider Basis van de arbeidsmarkt: ‘Het goede nieuws is: er zijn aandachtbanen gekomen in verschillende verpleeghuizen. En het werkt: ouderen krijgen meer aandacht en zorgmedewerkers worden ondersteund en ontlast. Ook mensen in aandachtbanen zijn blij – het werk geeft hen veel voldoening.’

In de pilotgemeenten werden tot nu toe enkele tientallen mensen toegeleid naar aandachtbanen. Dat is een bescheiden resultaat, erkent Zonneveld. 'Maar we zien evengoed een potentie van ongeveer 200 aandachtbanen in ons project.'

Waarom werden niet meer mensen toegeleid naar aandachtbanen? ‘Werkgevers hebben zorg voor ouderen in het verpleeghuis als prioriteit’, aldus Zonneveld. ‘Veel werkgevers zien bezwaren omdat het moeilijk is om mensen in de bijstand goed te begeleiden op de werkvloer.’

Een ander knelpunt is dat gemeenten moeite hebben om geschikte, arbeidsfitte mensen in de bijstand te vinden. Zonneveld: ‘Veel mensen die nu nog in de bijstand zitten, zijn kwetsbaar. Ook zijn ze onzeker over bijvoorbeeld armoedeval. Die ligt op de loer als zij, eenmaal aan het werk, niet meer voor toeslagen en subsidies in aanmerking komen.’

Samen met onderwijsinstellingen worden trajecten ontwikkeld om mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt op te leiden tot aandachtzorger. Ook op het gebied van de financiering van aandachtbanen zijn belangrijke stappen gezet.

Toch is Zonneveld onder de streep positief: ‘We hebben 'de grond klaar gemaakt' voor aandachtbanen, waardoor het in de toekomst vast beter gaat lukken.’ Zo worden er samen met onderwijsinstellingen trajecten ontwikkeld om mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt op te leiden tot aandachtzorger. Ook op het gebied van de financiering van aandachtbanen werden belangrijke stappen gezet.

Landelijk helderheid over financiering van aandachtbanen

'De ministeries VWS en SZW zitten in onze stuurgroep en hebben geholpen bij de doorbraakvragen over het bekostigen van aandachtbanen en toeleiding voor mensen in bijstand', vertelt Zonneveld. ‘Zo kregen we hulp bij 3 belangrijke vragen over financiële middelen voor aandachtbanen en de toeleiding van kandidaten. Dat is grote winst, want nu is er landelijk helderheid over de financiering van aandachtbanen.’

Daarnaast leerden de betrokken partijen veel in de pilots. Joost Bruggeman, gemeentelijk projectleider Leiden: ‘Bij het creëren van aandachtbanen moet je veel geduld hebben en klein beginnen. Medio 2018 hebben zorgwerkgevers, met veel aanmoediging van de betrokken gemeenten, een gezamenlijke subsidieaanvraag gedaan voor aandachtbanen. Deze subsidie werd pas een jaar later toegekend. Toch is dit een geweldig resultaat voor 45 mensen die toegeleid gaan worden naar aandachtbanen in verpleeghuizen in de regio Holland Rijnland.’

Mensen blij in het verpleeghuis 

Dat kan Johanna beamen. Zij ontving een bijstandsuitkering van de gemeente Zoetermeer en ging aan het werk in een aandachtbaan in een verpleeghuis. ‘Natuurlijk, je wilt een baan’, vertelt Johanna. ‘Maar ik maak ook de mensen in het verpleeghuis blij. Dat geeft me zo’n goed gevoel. De verzorgenden in het verpleeghuis moesten doen wat ik nu doe. Maar ze hadden het te druk en liepen daardoor vast in hun werk.’

‘Wat ik precies doe? Ik ga bijvoorbeeld naast een oudere in een verpleeghuis zitten en help als deze zelf niet kan eten. Je moet mensen stimuleren te doen wat ze zelf kunnen. Dan zeg ik: ‘Neem je nog een hapje?’ Ze weten soms niet meer dat ze het zelf nog kunnen. Doordat ik er ben, zitten mensen weer samen aan tafel in plaats van alleen met hun bord.’

Door mijn werk zijn veel bewoners ’s nachts rustiger. Ook hoeven velen minder medicatie als ze naar bed gaan, omdat ze overdag actiever zijn.

‘Door mijn werk zijn veel bewoners ’s nachts rustiger. Ook hoeven velen minder medicatie als ze naar bed gaan, omdat ze overdag actiever zijn. Het verplegend personeel heeft op haar beurt meer tijd om mensen rustig te wassen en aan te kleden. Familieleden zijn blij dat hun ouders niet meer alleen zitten. Kortom, iedereen is blij.’

Om in een regeling te komen moet je je beperkingen aantonen. Terwijl je om stappen te maken op de arbeidsmarkt het juist moet hebben over dromen, passies en talenten.

Erik Dannenberg, voorzitter van Divosa en lid van de programmaraad van het Programma Sociaal Domein, juicht aandachtbanen toe. ‘We hebben in Nederland het ‘normaal’ vrij klein gemaakt en het ‘bijzonder’ vrij groot. Teveel mensen passen daarom niet goed in wat wij ‘normaal’ vinden.Dan gaan we doelgroepen maken en hen bijzonder maken. Om in een regeling te komen moet je je beperkingen aantonen. Terwijl je om stappen te maken op de arbeidsmarkt het juist moet hebben over dromen, passies en talenten. Daar sluit het traject Basis van de arbeidsmarkt mooi bij aan.’


.