Zorg en Veiligheid: twee kanten van dezelfde medaille

Op de Dag van Zorg en Veiligheid in Den Bosch gaan op de vraag of er één regisseur nodig is bij de aanpak van multiproblematiek alle handen omhoog. Maar het blijft stil bij de vervolgvraag: wie zou dat aanspreekpunt moeten zijn? Want complexe problematiek vraagt allereerst om samenwerking tussen partners vanuit zorg, veiligheid en sociaal domein. En die samenwerking is nog niet voldoende van de grond gekomen, al zijn er zeker stappen gezet.

Jari is 34, onhandelbaar en gewelddadig. Op zijn 18e werd hij voor het eerst veroordeeld. Niemand kreeg vat op hem. Jari groeide op met geweld, hij weet niet beter: zijn gedrag is nooit gecorrigeerd. Veel van de op de Dag van Zorg en Veiligheid aanwezige professionals kennen zo’n casus. Het probleem volgens hen: je wéét dat deze situatie gaat escaleren, maar Jari kan niet worden opgenomen omdat niemand dat kan verplichten. Het is afwachten totdat het misgaat.

Buikpijncasussen worden ze genoemd, situaties waar sprake is van gestapelde en complexe problematiek. En waarvoor het steeds lastiger is een geschikte behandelplek te vinden. ‘De multiproblematiek maakt dat zorgorganisaties hem buiten de deur houden,’ vertelt Janneke van der Zalm van het Zorg en Veiligheidshuis Hollands Midden, waar partners vanuit deze domeinendit soort complexe casussen oppakken. Ze licht toe: ‘Met de partners van het zorg- en veiligheidshuis maken we een gezamenlijk plan. We doen dat met de partners die nodig zijn, met wat het lokale veld biedt.’

Samenwerken vanuit gezamenlijk belang

‘Zorg en veiligheid lijken twee verschillende werelden. Spreken we wel voldoende elkaars taal?’, vraagt burgemeester Jack Mikkers uit Den Bosch zich af. Volgens hem zijn zorg en veiligheid twee kanten van dezelfde medaille, waarbij samenwerken vanuit gezamenlijk belang dé uitdaging is. Ontmoeting en het delen van lessen en ervaringen tussen professionals vanuit zorg en veiligheid stonden tijdens deze dag dan ook centraal.

Professionals zijn het er over eens: samenwerking tussen zorg- en veiligheidspartners én het leveren van maatwerk zijn nodig bij complexe problematiek. ‘Iedereen in het systeem die met een Jari in aanraking komt, moet weten hoe het met hem gaat. Elkaar opzoeken, zien en spreken helpt daarbij écht’, aldus een van de deelnemers. Deze dingen gebeuren steeds meer, maar nog niet voldoende.

Verschillende belangen

Een van de dingen die professionals ervan weerhouden samen te werken, is het feit dat ze verschillende belangen hebben. De politie heeft bijvoorbeeld een ander belang dan een reclasseringsmedewerker. Ook is er soms onduidelijkheid over welke partij verantwoordelijk is voor welk stukje van de hulpverlening. Dit gebrek aan samenwerking, plus de waan van de dag en procedures en regels, zorgen er uiteindelijk voor dat professionals in hun dagelijkse werk niet altijd maatwerk kunnen leveren.

Maatwerk in de meest complexe gevallen: hoe doe je dat?

Hét werkzame element in situaties waarin het wel lukt om maatwerk te leveren is: aandacht voor de cliënt en zijn omgeving. Persoonlijke inzet en betrokkenheid blijken dus essentieel voor het leveren van maatwerk. De boodschap waarmee deelnemers dan ook naar huis worden gestuurd: het gaat niet alleen om mandaat, om wet- en regelgeving, maar juist ook om de overtuiging dat je als professional het verschil kan maken. Ook als het gaat om samenwerken met andere partijen. ‘De beeldvorming over en weer is bepalend voor de samenwerking. Ook hier is de sleutel “verbinding”: hierdoor kan je met elkaar dingen waarmaken waarvan je eerst dacht dat het niet mogelijk was’, geven de workshopleiders mee.

Je wéét dat deze situatie gaat escaleren, maar Jari kan niet worden opgenomen omdat niemand dat kan verplichten.

Maak het bestuurlijk bespreekbaar

Wethouder Sven de Langen uit Rotterdam sluit de dag af. Hij is samen met burgemeester Liesbeth Spies (Alphen aan de Rijn) benoemd tot landelijk portefeuillehouder zorg en veiligheid. ‘Er moet nog veel gebeuren, maar laten we de stappen die al wel zijn gezet ook benoemen. Want die zijn er zeker. Zo zijn er ggz-medewerkers toegevoegd aan wijkteams en zijn er aandachtfunctionarissen voor mensen met verward gedrag.’

De Langen pleit voor meer awareness op bestuurlijk niveau. Want ook daar zijn ‘zorg’ en ‘veiligheid’ twee verschillende werelden. Het gesprek over betere samenwerking tussen die werelden moet volgens de Langen ook op bestuurlijk niveau worden besproken. Als belangrijke stap adviseert hij ook om te zorgen dat in de besturen van de zorg- en veiligheidshuizen ook de wethouder Zorg plaatsneemt. ‘Confronteer ons. Tot in de in de collegezalen moet men weten hoe complex deze multiproblematiek is.’

Lessen voor het leveren van maatwerk in 1 minuut

  • Zorg- en veiligheidspartners hebben verschillende (hulpverlenings)doelen. Stel met elkaar een gezamenlijk belang vast. Alle partijen zullen een beetje water bij de wijn moeten doen.
  • Beleg de regie bij één persoon: één centraal aanspreekpunt.
  • Investeer tijd in elkaar leren kennen en vertrouwen winnen.
  • Een convenant met de juiste partijen is essentieel voor een goede samenwerking.
  • De verbinding aangaan doorbreekt (onterechte) ideeën en aannames van partners over en weer. Datgene waarvan we denken dat het niet kan houdt vaak de samenwerking tegen.
  • Diversiteit binnen een team is een pre. Een sterk team bestaat uit professionals met verschillende achtergronden.
  • Een klein lesje Omdenken: Zorgmijders ontlopen niet de hulpverlening maar zijn mensen waarbij het hulpaanbod onvoldoende aansluit.

De Dag van Zorg en Veiligheid werd 17 juni 2019 georganiseerd door de VNG, het programma Geweld hoort nergens thuis, het ministerie van Justitie en Veiligheid, het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het ministerie van Binnenlandse Zaken.